Από τη Wellness Team
Καθώς το φως της ημέρας μειώνεται το φθινόπωρο, αρκετοί άνθρωποι παρατηρούν αλλαγές στην ενέργεια, στον ύπνο ή στη διάθεσή τους. Μια σύντομη περίοδος μελαγχολίας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει διαταραχή. Όταν όμως το ίδιο μοτίβο επιστρέφει σε συγκεκριμένη εποχή, διαρκεί εβδομάδες ή μήνες και επηρεάζει αισθητά την καθημερινότητα, μπορεί να χρειάζεται αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας.
Τι είναι η εποχική συναισθηματική διαταραχή
Η εποχική συναισθηματική διαταραχή, γνωστή διεθνώς ως SAD, είναι μορφή κατάθλιψης με επαναλαμβανόμενο εποχικό μοτίβο. Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ (NIMH), στις περισσότερες περιπτώσεις τα συμπτώματα αρχίζουν στα τέλη του φθινοπώρου ή στις αρχές του χειμώνα και υποχωρούν την άνοιξη ή το καλοκαίρι. Υπάρχει και θερινό μοτίβο, αλλά είναι λιγότερο συχνό.
Η διαφορά από τα συνηθισμένα «χειμερινά blues» βρίσκεται κυρίως στην ένταση, στη διάρκεια και στη λειτουργικότητα. Η εποχική διαταραχή δεν είναι απλώς μια κακή ημέρα λόγω συννεφιάς. Πρόκειται για καταθλιπτικό επεισόδιο που συνδέεται με συγκεκριμένη εποχή και μπορεί να επηρεάζει την εργασία, τις σχέσεις, τον ύπνο, την όρεξη και το ενδιαφέρον για δραστηριότητες.
Ποια σημάδια αξίζει να προσέξουμε
Τα βασικά συμπτώματα μοιάζουν με εκείνα της κατάθλιψης: επίμονη θλίψη ή αίσθημα κενού, απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης, χαμηλή ενέργεια, δυσκολία συγκέντρωσης, αλλαγές στον ύπνο ή στην όρεξη και συναισθήματα απελπισίας. Στο χειμερινό μοτίβο μπορεί επίσης να εμφανιστούν υπερυπνία, έντονη επιθυμία για υδατάνθρακες, αύξηση βάρους και κοινωνική απόσυρση.
Ένα μεμονωμένο σύμπτωμα δεν αρκεί για διάγνωση. Το NIMH αναφέρει ότι για την κλινική αξιολόγηση εξετάζεται αν τα επεισόδια εμφανίζονται σε συγκεκριμένες εποχές για τουλάχιστον δύο διαδοχικά χρόνια και αν είναι συχνότερα από καταθλιπτικά επεισόδια σε άλλες περιόδους. Η διάγνωση γίνεται από γιατρό ή ειδικό ψυχικής υγείας.
Γιατί μπορεί να επηρεάζει η αλλαγή του φωτός
Οι ακριβείς αιτίες δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως. Η έρευνα εξετάζει τον ρόλο της σεροτονίνης, της μελατονίνης και του κιρκάδιου ρυθμού — του εσωτερικού «ρολογιού» που βοηθά το σώμα να συγχρονίζει ύπνο, εγρήγορση και άλλες λειτουργίες με τον κύκλο ημέρας και νύχτας. Οι μικρότερες ώρες φυσικού φωτός ενδέχεται να δυσκολεύουν αυτή την προσαρμογή σε ορισμένους ανθρώπους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φθινοπωρινή κόπωση οφείλεται στην εποχική διαταραχή. Παθήσεις του θυρεοειδούς, αναιμία, διαταραχές ύπνου, φάρμακα και άλλες καταστάσεις μπορούν επίσης να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα. Γι’ αυτό η αυτοδιάγνωση δεν είναι ασφαλής.
Μικρές κινήσεις που στηρίζουν την καθημερινότητα
Χωρίς να υποκαθιστούν την ιατρική φροντίδα, ορισμένες σταθερές συνήθειες μπορούν να βοηθήσουν τη γενικότερη ευεξία τους σκοτεινότερους μήνες:
- κρατήστε όσο γίνεται σταθερή ώρα ύπνου και αφύπνισης,
- αξιοποιήστε με ασφάλεια το φυσικό φως της ημέρας, ιδιαίτερα το πρωί,
- εντάξτε τακτική κίνηση στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα,
- μην απομονώνεστε· προγραμματίστε επαφή με ανθρώπους που εμπιστεύεστε,
- καταγράψτε για λίγες εβδομάδες ύπνο, ενέργεια και διάθεση, ώστε να εντοπίσετε αν υπάρχει επαναλαμβανόμενο μοτίβο.
Η φωτοθεραπεία χρησιμοποιείται συχνά στο χειμερινό μοτίβο, όμως δεν είναι απλώς «περισσότερο φως». Οι ειδικές συσκευές έχουν συγκεκριμένη ένταση και τρόπο χρήσης. Άτομα με ορισμένες οφθαλμολογικές παθήσεις ή με φάρμακα που αυξάνουν τη φωτοευαισθησία μπορεί να χρειάζονται διαφορετική προσέγγιση ή ιατρική επίβλεψη. Το NIMH αναφέρει επίσης την ψυχοθεραπεία, τα αντικαταθλιπτικά και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, τη βιταμίνη D ως επιλογές που αξιολογούνται εξατομικευμένα. Τα δεδομένα για τη βιταμίνη D ως θεραπεία είναι μικτά, επομένως η λήψη συμπληρώματος δεν πρέπει να γίνεται ως αυτοθεραπεία.
Πότε να ζητήσετε βοήθεια
Μιλήστε με επαγγελματία υγείας όταν η χαμηλή διάθεση επιμένει για δύο εβδομάδες ή περισσότερο, όταν δυσκολεύεστε να λειτουργήσετε στην εργασία ή στο σπίτι, όταν εγκαταλείπετε δραστηριότητες που συνήθως σας ευχαριστούν ή όταν οι αλλαγές στον ύπνο και στην όρεξη είναι έντονες. Η έγκαιρη αξιολόγηση βοηθά να αποκλειστούν άλλες αιτίες και να καταρτιστεί ασφαλές, προσωπικό σχέδιο αντιμετώπισης.
Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοκτονίας ή άμεσος κίνδυνος, αναζητήστε επειγόντως βοήθεια από τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης ή από διαθέσιμη γραμμή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης. Δεν χρειάζεται να το αντιμετωπίσετε μόνοι.
Πηγές: National Institute of Mental Health — Seasonal Affective Disorder · MedlinePlus — Seasonal Affective Disorder
Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά διάγνωση ή εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή.
