Περισσότερο από το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού ζει ήδη σε αστικές περιοχές και το ποσοστό αναμένεται να φθάσει το 68% έως το 2050. Αυτό σημαίνει ότι οι αποφάσεις για το πώς σχεδιάζονται και λειτουργούν οι πόλεις αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τη δημόσια υγεία.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι η υγεία στην πόλη δεν καθορίζεται μόνο από την πρόσβαση σε γιατρούς και νοσοκομεία. Οι μεταφορές, η ποιότητα της στέγασης, τα συστήματα τροφίμων, η εργασία, το περιβάλλον, οι υποδομές, η ασφάλεια και ο πολεοδομικός σχεδιασμός επηρεάζουν καθημερινά τις ευκαιρίες των κατοίκων να ζουν πιο υγιεινά.
Οι πόλεις μπορούν να προστατεύουν ή να επιβαρύνουν
Η πυκνή αστική ζωή μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση σε υπηρεσίες, εκπαίδευση, εργασία, πολιτισμό και δημόσιες συγκοινωνίες. Ταυτόχρονα, η γρήγορη και άνιση αστικοποίηση μπορεί να αυξήσει την έκθεση σε ανεπαρκή στέγαση, ελλιπείς μεταφορές και υποδομές, ατμοσφαιρική ρύπανση, ακραία ζέστη και περιβάλλοντα που δυσκολεύουν τη σωματική δραστηριότητα.
Δεν υπάρχει μία παρέμβαση που να λύνει όλα αυτά τα ζητήματα. Ένας ασφαλής πεζόδρομος, για παράδειγμα, μπορεί να υποστηρίξει την κίνηση και να μειώσει την έκθεση στην κυκλοφορία, αλλά χρειάζεται να συνδέεται με προσιτές μεταφορές, σκίαση, προσβασιμότητα και υπηρεσίες που καλύπτουν διαφορετικές γειτονιές.
Γιατί απαιτείται συνεργασία πολλών τομέων
Οι πολιτικές υγείας συχνά σχεδιάζονται ξεχωριστά από τις πολιτικές μεταφορών, στέγασης ή περιβάλλοντος. Στην πράξη, όμως, οι επιπτώσεις τους αλληλεπικαλύπτονται. Η απόσταση από μια στάση λεωφορείου, η θερμική επιβάρυνση ενός δρόμου ή η ποιότητα του αέρα σε μια γειτονιά μπορεί να επηρεάσει τη δυνατότητα ενός ανθρώπου να εργαστεί, να κινηθεί και να συμμετέχει στην κοινωνική ζωή.
Γι’ αυτό ο ΠΟΥ προωθεί εργαλεία αξιολόγησης της αστικής υγείας που βοηθούν τις τοπικές αρχές και τους φορείς να χαρτογραφούν τις ισχυρές δυνατότητες, τα κενά και τις ανισότητες πριν επιλέξουν δράσεις. Η διαδικασία δεν περιορίζεται στη συλλογή δεδομένων: χρειάζεται κοινός σχεδιασμός, σαφείς αρμοδιότητες και παρακολούθηση των αποτελεσμάτων.
Εκπαίδευση επαγγελματιών από 27 χώρες
Σε πρόσφατο τετράβδομο πρόγραμμα της WHO Academy και της μονάδας Αστικής Υγείας του ΠΟΥ συμμετείχαν 73 επαγγελματίες από 27 χώρες και από τις έξι περιφέρειες του Οργανισμού. Είχαν επιλεγεί από περισσότερες από 120 αιτήσεις και προέρχονταν από υπηρεσίες υγείας πόλεων, εθνικά υπουργεία, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ακαδημαϊκά ιδρύματα και γραφεία του ΠΟΥ.
Οι συμμετέχοντες εργάστηκαν πάνω σε παραδείγματα πόλεων και ολοκλήρωσαν προσχέδια για αξιολογήσεις στο δικό τους περιβάλλον. Στόχος ήταν να μετατρέψουν έναν οδηγό σε πρακτικό σχέδιο: να εντοπίσουν προτεραιότητες, να εμπλέξουν τους κατάλληλους φορείς και να δεσμευθούν σε επόμενα βήματα.
Η ισότητα είναι μέρος της μέτρησης
Ένας μέσος όρος για ολόκληρη την πόλη μπορεί να κρύβει μεγάλες διαφορές μεταξύ γειτονιών. Η πρόσβαση σε πράσινο, δροσερούς δημόσιους χώρους, ασφαλείς διαδρομές, καθαρό αέρα ή αξιόπιστες συγκοινωνίες δεν κατανέμεται πάντα ισότιμα.
Η αξιολόγηση, επομένως, χρειάζεται να εξετάζει ποιοι ωφελούνται και ποιοι μένουν πίσω. Τα δεδομένα κατά περιοχή, ηλικία, φύλο, αναπηρία ή κοινωνικοοικονομική θέση μπορούν να βοηθήσουν, όταν συλλέγονται και χρησιμοποιούνται με κατάλληλη προστασία της ιδιωτικότητας.
Τι μπορεί να παρακολουθεί μια πόλη
Ανάλογα με τις τοπικές ανάγκες, χρήσιμοι δείκτες μπορεί να αφορούν την πρόσβαση σε δημόσιες μεταφορές, την οδική ασφάλεια, την ατμοσφαιρική ρύπανση, τη θερμική έκθεση, τη στεγαστική επάρκεια, την απόσταση από πράσινους χώρους και τη δυνατότητα ασφαλούς μετακίνησης με τα πόδια ή το ποδήλατο. Κανένας δείκτης δεν αρκεί μόνος του.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι η υγεία πρέπει να λαμβάνεται υπόψη πριν οριστικοποιηθούν οι αστικές επιλογές — όχι μόνο αφού εμφανιστούν οι συνέπειες. Η πρόληψη σε επίπεδο πόλης απαιτεί συντονισμό, διαφάνεια και επαναλαμβανόμενη αξιολόγηση.
Πηγή: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, 10 Νοεμβρίου 2026.
Φωτογραφία: Eliézer Fernandes / Unsplash, με άδεια Unsplash.
