Η τεστοστερόνη συνδέεται με τη σεξουαλική λειτουργία, τη μυϊκή μάζα, τα οστά, την ενέργεια και τη γονιμότητα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε άντρας χρειάζεται να κάνει τακτικά μια εξέταση τεστοστερόνης. Οι σύγχρονες οδηγίες δεν συστήνουν γενικό έλεγχο σε ασυμπτωματικούς άνδρες. Η εξέταση έχει περισσότερο νόημα όταν υπάρχουν συμπτώματα ή ενδείξεις που κάνουν τον γιατρό να υποψιάζεται ανεπάρκεια τεστοστερόνης.
Ποια συμπτώματα μπορεί να οδηγήσουν σε έλεγχο;
Η χαμηλή τεστοστερόνη, γνωστή και ως ανεπάρκεια τεστοστερόνης ή υπογοναδισμός όταν πληρούνται τα διαγνωστικά κριτήρια, μπορεί να εμφανιστεί με διαφορετικούς τρόπους.
Συμπτώματα που μπορεί να κάνουν έναν γιατρό να ζητήσει εξέταση είναι:
- μειωμένη σεξουαλική επιθυμία,
- προβλήματα στύσης ή λιγότερες αυτόματες στύσεις,
- μειωμένη ενέργεια,
- απώλεια μυϊκής μάζας,
- μειωμένη γονιμότητα,
- αλλαγές στη διάθεση ή στη συγκέντρωση,
- μείωση της τριχοφυΐας,
- χαμηλή οστική πυκνότητα ή ανεξήγητη αναιμία σε ορισμένες περιπτώσεις.
Ωστόσο, κανένα από αυτά τα συμπτώματα από μόνο του δεν αποδεικνύει ότι ένας άντρας έχει χαμηλή τεστοστερόνη. Για παράδειγμα, η κόπωση, η μειωμένη διάθεση ή η δυσκολία στη συγκέντρωση μπορεί να σχετίζονται με πολλές άλλες καταστάσεις.
Δεν αρκεί μία χαμηλή τιμή
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία στον έλεγχο της τεστοστερόνης είναι ότι η διάγνωση δεν βασίζεται απλώς σε έναν αριθμό.
Τα επίπεδα της τεστοστερόνης μεταβάλλονται μέσα στην ημέρα και είναι συνήθως υψηλότερα το πρωί. Επίσης μπορεί να παρουσιάζουν διακυμάνσεις από μέρα σε μέρα. Για αυτό οι κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν η αρχική μέτρηση να γίνεται νωρίς το πρωί και, αν βρεθεί χαμηλή, να επαναλαμβάνεται σε διαφορετική ημέρα.
Η Endocrine Society αναφέρει ότι η διάγνωση πρέπει να βασίζεται στον συνδυασμό συμβατών συμπτωμάτων και σταθερά χαμηλών επιπέδων τεστοστερόνης, με επιβεβαίωση μέσω επαναληπτικής πρωινής μέτρησης.
Ποια είναι η σωστή ώρα για την εξέταση;
Συνήθως η εξέταση γίνεται το πρωί, όταν τα επίπεδα της τεστοστερόνης είναι υψηλότερα. Πολλές οδηγίες προτείνουν πρωινή, νηστική μέτρηση, ιδιαίτερα όταν γίνεται διερεύνηση πιθανής ανεπάρκειας τεστοστερόνης.
Η εξέταση καλό είναι επίσης να μη γίνεται κατά τη διάρκεια οξείας ασθένειας. Μια σοβαρή ή οξεία νόσος μπορεί προσωρινά να μειώσει τα επίπεδα τεστοστερόνης και να επηρεάσει την ερμηνεία του αποτελέσματος.
Τι γίνεται αν η πρώτη εξέταση είναι χαμηλή;
Ο γιατρός συνήθως δεν θα βασιστεί μόνο σε αυτή την τιμή. Μια δεύτερη πρωινή μέτρηση μπορεί να χρειαστεί για να επιβεβαιωθεί ότι τα επίπεδα παραμένουν χαμηλά.
Αν επιβεβαιωθεί η χαμηλή τεστοστερόνη, το επόμενο βήμα δεν είναι απαραίτητα η χορήγηση τεστοστερόνης. Χρειάζεται να διερευνηθεί και η πιθανή αιτία. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να ζητηθούν και άλλες ορμονικές εξετάσεις, όπως LH και FSH, ώστε να φανεί αν το πρόβλημα σχετίζεται κυρίως με τους όρχεις ή με τον ορμονικό έλεγχο από τον εγκέφαλο.
Η ηλικία από μόνη της δεν είναι λόγος για εξέταση
Η τεστοστερόνη τείνει να μειώνεται σταδιακά με την ηλικία, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άντρας μεγαλύτερης ηλικίας έχει υπογοναδισμό ή χρειάζεται ορμονική θεραπεία.
Η Endocrine Society επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για γενικό έλεγχο ασυμπτωματικών ανδρών μόνο και μόνο λόγω ηλικίας. Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται με βάση τα συμπτώματα, τις εξετάσεις και το συνολικό ιατρικό ιστορικό.
Τι γίνεται με το βάρος, τον ύπνο και άλλους παράγοντες;
Η χαμηλή τεστοστερόνη δεν έχει πάντα μία μόνο αιτία. Η παχυσαρκία, ορισμένες χρόνιες παθήσεις, διαταραχές του ύπνου και κάποια φάρμακα μπορούν να συνδέονται με χαμηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης. Επομένως, η διερεύνηση πρέπει να εξετάζει συνολικά την υγεία του άντρα και όχι μόνο την εργαστηριακή τιμή μιας ορμόνης.
Σε ορισμένους άντρες, η αντιμετώπιση ενός υποκείμενου προβλήματος, όπως η παχυσαρκία, μπορεί να αποτελεί σημαντικό μέρος της αρχικής προσέγγισης πριν εξεταστεί η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης.
Και αν ένας άντρας θέλει να αποκτήσει παιδί;
Αυτό είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό σημείο. Η θεραπεία με εξωγενή τεστοστερόνη μπορεί να καταστείλει την παραγωγή σπερματοζωαρίων. Για αυτό οι ουρολογικές και ενδοκρινολογικές οδηγίες προειδοποιούν ότι η θεραπεία με τεστοστερόνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε άντρες που προσπαθούν να συλλάβουν ή σχεδιάζουν άμεσα πατρότητα χωρίς προηγούμενη ιατρική αξιολόγηση.
Με άλλα λόγια, ένας άντρας που έχει συμπτώματα και παράλληλα ενδιαφέρεται για τη γονιμότητά του χρειάζεται διαφορετική συζήτηση με τον γιατρό του από έναν άντρα που δεν σχεδιάζει να αποκτήσει παιδιά.
Τελικά, πότε έχει νόημα ο έλεγχος;
Η εξέταση τεστοστερόνης έχει περισσότερο νόημα όταν ένας άντρας εμφανίζει συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με ανεπάρκεια τεστοστερόνης ή όταν υπάρχει συγκεκριμένος ιατρικός λόγος για διερεύνηση. Δεν χρειάζεται να γίνεται προληπτικά από όλους τους άντρες ούτε να ερμηνεύεται με βάση έναν μεμονωμένο αριθμό.
Η σωστή διαδικασία περιλαμβάνει αξιολόγηση των συμπτωμάτων, πρωινή μέτρηση της τεστοστερόνης και, όταν χρειάζεται, επαναληπτική εξέταση και περαιτέρω έλεγχο για την αιτία. Έτσι, η απόφαση βασίζεται σε ολόκληρη την εικόνα της υγείας του άντρα και όχι απλώς σε ένα αποτέλεσμα εργαστηρίου.
Σημείωση: Η αξιολόγηση της τεστοστερόνης είναι ιατρική διαδικασία και η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να γίνεται από επαγγελματία υγείας, λαμβάνοντας υπόψη τα συμπτώματα, την ηλικία, το ιστορικό και το εργαστήριο.
