Ένα αντικείμενο πέφτει στο πάτωμα. Μια πόρτα κλείνει απότομα. Κάποιος κορνάρει ξαφνικά δίπλα μας.

Πριν προλάβουμε να σκεφτούμε τι συνέβη, μπορεί να ανοιγοκλείσουμε τα μάτια, να τιναχτούμε ή να νιώσουμε το σώμα μας να «πετάγεται» για μια στιγμή.

Αυτή είναι η αντανακλαστική αντίδραση ξαφνιάσματος (startle response) — μια γρήγορη, ακούσια αντίδραση σε ένα απρόσμενο και έντονο ερέθισμα.

Γιατί τιναζόμαστε όταν ακούμε έναν δυνατό ήχο;

Ο εγκέφαλος δεν χρειάζεται να περιμένει μια συνειδητή απόφαση για να αντιδράσει.

Η ακουστική πληροφορία μπορεί να ενεργοποιήσει πολύ γρήγορα κυκλώματα που συμμετέχουν στην αντίδραση ξαφνιάσματος. Η απόκριση περιλαμβάνει συχνά ανοιγοκλείσιμο των ματιών και σύντομη σύσπαση μυών σε διάφορα σημεία του σώματος.

Ουσιαστικά, το σώμα αντιδρά πριν προλάβουμε να επεξεργαστούμε πλήρως τι ακριβώς ακούσαμε.

Τι γίνεται με την καρδιά και την αναπνοή;

Η αντίδραση δεν περιορίζεται στους μυς.

Το αντανακλαστικό ξαφνιάσματος μπορεί να συνοδεύεται από προσωρινές αλλαγές στον καρδιακό ρυθμό, την αρτηριακή πίεση και την αναπνοή.

Σε πειραματική μελέτη σε ανθρώπους, ένας ξαφνικός δυνατός ήχος προκάλεσε βραχεία αύξηση της αρτηριακής πίεσης και του καρδιακού ρυθμού κατά τα πρώτα δευτερόλεπτα μετά το ερέθισμα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που τρομάζουμε από έναν ήχο συμβαίνει ακριβώς η ίδια σωματική αντίδραση. Η ένταση και η διάρκεια μπορούν να διαφέρουν ανάλογα με το ερέθισμα και το άτομο.

Γιατί ανοιγοκλείνουμε τα μάτια;

Το ανοιγοκλείσιμο των ματιών είναι ένα από τα πιο σταθερά χαρακτηριστικά της αντίδρασης ξαφνιάσματος στους ανθρώπους.

Μπορούμε να το δούμε σαν μια πολύ γρήγορη αμυντική αντίδραση: το σώμα αντιδρά αυτόματα σε κάτι που εμφανίστηκε ξαφνικά και μπορεί να απαιτεί την προσοχή μας.

Γιατί μερικές φορές τρομάζουμε ακόμη κι όταν ξέρουμε ότι ο ήχος δεν είναι επικίνδυνος;

Η αντίδραση ξαφνιάσματος είναι διαφορετική από τη συνειδητή αξιολόγηση του κινδύνου.

Μπορεί να τιναχτούμε από έναν ήχο και μόλις ένα κλάσμα του δευτερολέπτου αργότερα να καταλάβουμε ότι ήταν απλώς ένα αντικείμενο που έπεσε.

Το σώμα έχει ήδη αντιδράσει πριν ο εγκέφαλος ολοκληρώσει την αξιολόγηση της κατάστασης.

Γιατί κάποιοι άνθρωποι ξαφνιάζονται περισσότερο;

Η αντίδραση δεν είναι ίδια σε όλους ούτε σε όλες τις συνθήκες.

Η ένταση του ερεθίσματος, το πόσο απρόσμενο είναι, το περιβάλλον και η κατάσταση του οργανισμού μπορούν να επηρεάσουν την αντίδραση. Η έρευνα δείχνει επίσης ότι το startle μπορεί να τροποποιείται από το πλαίσιο και τη συναισθηματική κατάσταση.

Πότε χρειάζεται προσοχή;

Το να ξαφνιαζόμαστε από έναν δυνατό ή απρόσμενο ήχο είναι φυσιολογικό.

Αν όμως κάποιος παρουσιάζει ασυνήθιστα έντονες ή συχνές αντιδράσεις σε ήχους, ειδικά όταν συνοδεύονται από άλλα συμπτώματα ή επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα, αξίζει να συζητήσει την εμπειρία με επαγγελματία υγείας.

Τι κρατάμε

Όταν ένας δυνατός ήχος μας ξαφνιάζει, το σώμα μπορεί να αντιδράσει σχεδόν ακαριαία. Ανοιγοκλείνουμε τα μάτια, συσπώνται μύες και μπορεί να αλλάξει προσωρινά ο καρδιακός ρυθμός, η αρτηριακή πίεση και η αναπνοή.

Δεν προλαβαίνουμε να σκεφτούμε «τι ήταν αυτό;» — το σώμα έχει ήδη κάνει το πρώτο βήμα.