Στις 9 Ιουλίου 2026, ο ΕΟΔΥ ανακοίνωσε το πρώτο περιστατικό λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου για τη φετινή περίοδο μετάδοσης. Επρόκειτο για άτομο άνω των 60 ετών με μηνιγγοεγκεφαλίτιδα και πιθανότερο τόπο έκθεσης την Αγία Παρασκευή Αττικής.
Η επιδημιολογική εικόνα εξελίχθηκε γρήγορα. Σύμφωνα με την έκθεση του ΕΟΔΥ της 22ας Ιουλίου 2026, είχαν καταγραφεί 21 εγχώρια κρούσματα, από τα οποία τα 20 παρουσίασαν εκδηλώσεις από το κεντρικό νευρικό σύστημα. Δεν είχε καταγραφεί θάνατος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι σχεδόν κάθε λοίμωξη εξελίσσεται σε νευρολογική νόσο. Τα ήπια και ασυμπτωματικά περιστατικά συχνά δεν διαγιγνώσκονται, ενώ η επιτήρηση εντοπίζει ευκολότερα τους ασθενείς που χρειάζονται νοσηλεία. Ο ίδιος ο ΕΟΔΥ εκτιμά ότι σε κάθε καταγεγραμμένο περιστατικό με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος μπορεί να αντιστοιχούν περίπου 140 άνθρωποι με ήπια ή ασυμπτωματική λοίμωξη.
Πώς μεταδίδεται ο ιός;
Ο ιός μεταδίδεται κυρίως με το τσίμπημα μολυσμένων κοινών κουνουπιών, συνήθως του γένους Culex. Τα κουνούπια μολύνονται όταν τρέφονται από πτηνά που φέρουν τον ιό και στη συνέχεια μπορούν να τον μεταδώσουν στον άνθρωπο.
Δεν μεταδίδεται με την απλή κοινωνική επαφή, το άγγιγμα, το φιλί ή τη συμβίωση με έναν ασθενή. Σπάνια έχουν καταγραφεί άλλοι τρόποι μετάδοσης, όπως μέσω μετάγγισης, μεταμόσχευσης ή από τη μητέρα στο έμβρυο, αλλά εφαρμόζονται ειδικά μέτρα ασφάλειας του αίματος στις επηρεαζόμενες περιοχές.
Κάθε τσίμπημα σημαίνει κίνδυνο;
Όχι. Η συντριπτική πλειονότητα των κουνουπιών δεν φέρει τον ιό και ένα κόκκινο, κνησμώδες εξόγκωμα στο σημείο του τσιμπήματος αποτελεί συνήθως τοπική αντίδραση στο σάλιο του κουνουπιού, όχι σύμπτωμα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου.
Δεν υπάρχει λόγος να γίνεται εργαστηριακός έλεγχος μετά από κάθε τσίμπημα σε έναν άνθρωπο χωρίς συμπτώματα. Εκείνο που έχει σημασία είναι η εμφάνιση συστηματικών ή νευρολογικών συμπτωμάτων μέσα στο κατάλληλο χρονικό διάστημα, ιδιαίτερα κατά την περίοδο κυκλοφορίας των κουνουπιών.
Πότε μπορούν να εμφανιστούν συμπτώματα;
Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως 2–14 ημέρες μετά το τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού, αν και η περίοδος μπορεί να είναι μεγαλύτερη σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα. Δεν εμφανίζονται αμέσως μετά το τσίμπημα.
Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ:
- περίπου το 80% όσων μολύνονται δεν παρουσιάζει κανένα σύμπτωμα,
- περίπου το 20% αναπτύσσει ήπια νόσο,
- λιγότερο από το 1% αναπτύσσει σοβαρή νόσο του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Ποια είναι τα συμπτώματα της ήπιας μορφής;
Η ήπια μορφή μπορεί να μοιάζει με γριπώδη συνδρομή και να περιλαμβάνει πυρετό, πονοκέφαλο, έντονη κόπωση, μυϊκούς και αρθρικούς πόνους, ναυτία, εμετό, διάρροια, μειωμένη όρεξη, κοιλιακό πόνο, εξάνθημα ή διογκωμένους λεμφαδένες.
Τα συμπτώματα συνήθως υποχωρούν μέσα σε λίγες ημέρες, αλλά η κόπωση, ο πονοκέφαλος, οι μυαλγίες ή οι δυσκολίες συγκέντρωσης μπορεί σε ορισμένους ανθρώπους να επιμείνουν περισσότερο.
Τα ήπια συμπτώματα δεν είναι ειδικά για τον ιό του Δυτικού Νείλου και μπορούν να προκληθούν από πολλές διαφορετικές λοιμώξεις. Η διάγνωση δεν γίνεται μόνο με βάση το γεγονός ότι προηγήθηκε ένα τσίμπημα.
Ποια συμπτώματα χρειάζονται άμεση προσοχή;
Η σοβαρή μορφή μπορεί να προκαλέσει εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση. Το CDC συστήνει άμεση ιατρική αξιολόγηση όταν εμφανίζονται υψηλός πυρετός, δυσκαμψία του αυχένα, μυϊκή αδυναμία, σύγχυση ή τρόμος.
Άλλα προειδοποιητικά συμπτώματα είναι:
- ασυνήθιστα έντονος ή επιδεινούμενος πονοκέφαλος,
- αποπροσανατολισμός, λήθαργος ή αλλαγή συμπεριφοράς,
- δυσκολία στη βάδιση ή έντονη αστάθεια,
- σπασμοί,
- αιφνίδια αδυναμία ενός ή περισσότερων άκρων,
- παράλυση,
- διαταραχές όρασης,
- μειωμένο επίπεδο συνείδησης.
Σπασμοί, απώλεια συνείδησης, σοβαρή σύγχυση, αιφνίδια παράλυση ή δυσκολία στην αναπνοή αποτελούν επείγουσα κατάσταση και απαιτούν άμεση κλήση στο 112.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Σοβαρή νόσος μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, αλλά ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία. Ο ΕΟΔΥ αναφέρει ως σημαντικό παράγοντα κινδύνου την ηλικία άνω των 50 ετών, με τον κίνδυνο να αυξάνεται περαιτέρω στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζονται επίσης:
- άνθρωποι με ανοσοκαταστολή,
- λήπτες μεταμοσχεύσεων,
- ασθενείς που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία,
- άνθρωποι με χρόνια υποκείμενα νοσήματα.
Στην έκθεση της 22ας Ιουλίου, η διάμεση ηλικία των ασθενών με νευρολογικές εκδηλώσεις ήταν 72 έτη. Αυτό ενισχύει την ανάγκη συστηματικής προστασίας των ηλικιωμένων από τα τσιμπήματα, χωρίς να σημαίνει ότι οι νεότεροι δεν μπορούν να νοσήσουν σοβαρά.
Υπάρχει θεραπεία ή εμβόλιο;
Δεν υπάρχει διαθέσιμο ανθρώπινο εμβόλιο ούτε ειδικό αντιικό φάρμακο για τη λοίμωξη. Η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική. Οι ήπιες περιπτώσεις συνήθως υποχωρούν χωρίς ειδική θεραπεία, ενώ οι ασθενείς με νευρολογική νόσο συχνά χρειάζονται νοσηλεία, ενδοφλέβια υγρά, παρακολούθηση και, σε σοβαρές περιπτώσεις, αναπνευστική υποστήριξη.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η πρόληψη των τσιμπημάτων αποτελεί το σημαντικότερο διαθέσιμο μέτρο.
Πώς προστατευόμαστε;
Τα αποτελεσματικότερα μέτρα περιλαμβάνουν:
- χρήση εγκεκριμένου εντομοαπωθητικού σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας,
- μακριά, άνετα ρούχα που καλύπτουν χέρια και πόδια,
- σίτες σε πόρτες και παράθυρα,
- κουνουπιέρες όπου χρειάζονται,
- περιορισμό της παραμονής σε εξωτερικούς χώρους από το σούρουπο έως την αυγή, όταν τα κοινά κουνούπια είναι συχνά περισσότερο δραστήρια,
- άδειασμα ή κάλυψη δοχείων με στάσιμο νερό,
- τακτική αλλαγή νερού σε ποτίστρες και δοχεία,
- καθαρισμό υδρορροών και σημείων όπου λιμνάζει νερό.
Ο ΕΟΔΥ συστήνει μέτρα προστασίας σε ολόκληρη την επικράτεια και όχι μόνο στους δήμους όπου έχουν ήδη καταγραφεί κρούσματα, καθώς οι περιοχές κυκλοφορίας του ιού δεν μπορούν να προβλεφθούν με απόλυτη ασφάλεια.
Το συμπέρασμα
Ένα συνηθισμένο τσίμπημα κουνουπιού δεν αποτελεί από μόνο του λόγο πανικού ή εργαστηριακού ελέγχου. Χρειάζεται, όμως, εγρήγορση εάν μέσα στις επόμενες 2–14 ημέρες εμφανιστούν πυρετός και συμπτώματα που επηρεάζουν τη συνείδηση, τον αυχένα, τη μυϊκή δύναμη, τη βάδιση ή τη νευρολογική λειτουργία.
Η σοβαρή νόσος είναι σπάνια σε σχέση με το σύνολο των λοιμώξεων, αλλά μπορεί να έχει βαριά και μακροχρόνια συνέπεια. Η σωστή στάση δεν είναι ο φόβος απέναντι σε κάθε κουνούπι, αλλά η συνεπής πρόληψη και η έγκαιρη αναγνώριση των πραγματικών προειδοποιητικών συμπτωμάτων.
