Ένα φυτικό σκεύασμα μπορεί να φαίνεται καθαρό, φυσικό και προσεγμένο, χωρίς αυτό να αρκεί για να αποδειχθεί η ασφάλεια ή η ποιότητά του. Πολλοί πιθανοί κίνδυνοι —όπως υπολείμματα φυτοφαρμάκων ή μυκοτοξίνες— δεν αναγνωρίζονται με το μάτι, τη μυρωδιά ή τη γεύση.

Αυτό είναι το βασικό μήνυμα μιας νέας δράσης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την ενίσχυση εργαστηρίων στο Βιετνάμ και το Λάος. Η δράση δεν αποτελεί απόδειξη ότι όλα τα φυτικά προϊόντα είναι επικίνδυνα. Δείχνει, όμως, γιατί η αξιολόγησή τους χρειάζεται αξιόπιστες μεθόδους ελέγχου.

Τι μπορεί να μην φαίνεται στο τελικό προϊόν

Οι πρώτες ύλες φυτικής προέλευσης μπορούν να εκτεθούν σε περιβαλλοντικούς ρύπους, φυτοφάρμακα, μύκητες ή προβλήματα κατά την αποθήκευση και την επεξεργασία. Ορισμένες μυκοτοξίνες παράγονται από μύκητες και μπορεί να υπάρχουν χωρίς ορατή αλλοίωση.

Αντίστοιχα, ένα προϊόν μπορεί να έχει ομοιόμορφη εμφάνιση αλλά να μην περιέχει την αναμενόμενη ποσότητα δραστικών συστατικών ή να έχει επιμολυνθεί. Η συσκευασία και η ετικέτα προσφέρουν πληροφορίες, αλλά δεν αντικαθιστούν τον ποιοτικό έλεγχο.

Η εκπαίδευση των εργαστηρίων

Στο πρόγραμμα του ΠΟΥ, 30 συμμετέχοντες ολοκλήρωσαν διαδικτυακές ενότητες και 16 έλαβαν μέρος σε πρακτική εργαστηριακή εκπαίδευση. Το αντικείμενο περιλάμβανε τον έλεγχο υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων και μυκοτοξινών σε φυτικά προϊόντα.

Μεταξύ των τεχνικών που παρουσιάστηκαν ήταν η υγρή χρωματογραφία υψηλής απόδοσης με ανίχνευση φθορισμού (HPLC-FLD) και η προσέγγιση QuEChERS για την προετοιμασία δειγμάτων. Οι ονομασίες είναι τεχνικές, αλλά η αρχή είναι απλή: το δείγμα χρειάζεται σωστή προετοιμασία, κατάλληλα όργανα, πρότυπα αναφοράς και ελεγχόμενες διαδικασίες.

Γιατί έχει σημασία η εργαστηριακή ικανότητα

Ένα τεστ είναι χρήσιμο μόνο όταν γίνεται με επικυρωμένη μέθοδο και όταν το εργαστήριο μπορεί να αναπαράγει το αποτέλεσμα. Η εκπαίδευση, η βαθμονόμηση του εξοπλισμού, οι εσωτερικοί έλεγχοι και η συμμετοχή σε προγράμματα εξωτερικής αξιολόγησης αποτελούν κομμάτια του ίδιου συστήματος.

Ο ΠΟΥ συνδέει την ασφάλεια και την ποιότητα με τη δυνατότητα των εθνικών αρχών να εντοπίζουν κινδύνους και να εφαρμόζουν πρότυπα. Αυτό δεν αφορά μόνο την εργαστηριακή τεχνολογία, αλλά και τη δειγματοληψία, την ιχνηλασιμότητα, την καταγραφή και την επικοινωνία των ευρημάτων.

Τι σημαίνει για τον καταναλωτή

Ο καταναλωτής δεν μπορεί να κάνει εργαστηριακό έλεγχο στο σπίτι. Μπορεί, όμως, να μειώσει την αβεβαιότητα επιλέγοντας προϊόντα με σαφή προέλευση, πλήρη ετικέτα, παρτίδα και ημερομηνία λήξης, από νόμιμα κανάλια διάθεσης.

Οι υπερβολικοί ισχυρισμοί, η απουσία στοιχείων του κατασκευαστή και οι ετικέτες που υπόσχονται θεραπεία για πολλές άσχετες παθήσεις είναι λόγοι επιφύλαξης. Το «φυσικό» δεν αποτελεί από μόνο του εγγύηση ασφάλειας, όπως και το «εργαστηριακά ελεγμένο» χρειάζεται να υποστηρίζεται από πραγματικό σύστημα ποιότητας.

Αλληλεπιδράσεις και ειδικές ομάδες

Τα φυτικά σκευάσματα μπορεί να αλληλεπιδράσουν με φάρμακα ή να μην είναι κατάλληλα για εγκυμοσύνη, θηλασμό, παιδιά, ηλικιωμένους ή άτομα με χρόνιες παθήσεις. Η συζήτηση με γιατρό ή φαρμακοποιό είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν υπάρχει σταθερή φαρμακευτική αγωγή.

Σε περίπτωση ανεπιθύμητου συμπτώματος, η χρήση πρέπει να διακόπτεται και να ζητείται επαγγελματική συμβουλή. Η συσκευασία και ο αριθμός παρτίδας είναι χρήσιμο να διατηρούνται, επειδή βοηθούν την αναφορά και τη διερεύνηση.

Το σωστό συμπέρασμα

Η δράση του ΠΟΥ είναι παράδειγμα ενίσχυσης της δημόσιας υγείας και όχι γενική καταδίκη της παραδοσιακής ή φυτικής ιατρικής. Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι ότι η ποιότητα δεν μπορεί να κριθεί από την εμφάνιση και ότι η εμπιστοσύνη χρειάζεται διαφανή παραγωγή, κανονιστική εποπτεία και εργαστηριακή επιβεβαίωση.

Πηγή: World Health Organization — laboratory training for herbal-remedy safety and quality.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά ιατρική ή φαρμακευτική συμβουλή.