Τα νοσήματα του κυκλοφορικού συστήματος παραμένουν μία από τις σημαντικότερες αιτίες θανάτου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2023 συνδέθηκαν με περίπου 1,6 εκατομμύρια θανάτους, δηλαδή με το 32,5% όλων των θανάτων στην ΕΕ. Πίσω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όμως, υπάρχουν μεγάλες περιφερειακές διαφορές.
Τα δεδομένα είναι πληθυσμιακά και περιγράφουν την καταγεγραμμένη θνησιμότητα. Δεν προβλέπουν τον ατομικό κίνδυνο, δεν αρκούν για διάγνωση και δεν σημαίνουν ότι ένας άνθρωπος έχει πιθανότητα 32,5% να πεθάνει από καρδιαγγειακό νόσημα. Η προσωπική εκτίμηση βασίζεται σε ηλικία, ιστορικό, αρτηριακή πίεση, λιπίδια, κάπνισμα, διαβήτη, νεφρική λειτουργία και άλλους παράγοντες που αξιολογεί επαγγελματίας υγείας.
Τι μετρά η Eurostat
Η κατηγορία «νοσήματα του κυκλοφορικού συστήματος» είναι ευρύτερη από τον όρο «καρδιακή προσβολή». Περιλαμβάνει ισχαιμική καρδιοπάθεια, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια και άλλες παθήσεις της καρδιάς και των αγγείων. Οι θάνατοι ταξινομούνται με βάση την κύρια αιτία που καταγράφεται στο πιστοποιητικό θανάτου και τους διεθνείς κωδικούς νοσημάτων.
Για τις περιφερειακές συγκρίσεις χρησιμοποιούνται τυποποιημένοι δείκτες θνησιμότητας ανά 100.000 κατοίκους. Η τυποποίηση προσαρμόζει τις διαφορές ηλικιακής σύνθεσης, ώστε μια περιοχή με μεγαλύτερο ποσοστό ηλικιωμένων να μη φαίνεται αυτομάτως χειρότερη μόνο λόγω ηλικίας.
108 από 244 περιφέρειες πάνω από τον μέσο όρο
Η Eurostat αναφέρει ότι 108 από τις 244 περιφέρειες NUTS 2 με διαθέσιμα στοιχεία είχαν τυποποιημένο δείκτη θνησιμότητας από νοσήματα του κυκλοφορικού ίσο ή υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, ο οποίος ήταν 313 θάνατοι ανά 100.000 κατοίκους το 2023.
Η περιφερειακή εικόνα δεν ακολουθεί ένα απλό σύνορο Ανατολής και Δύσης. Διαφορές μπορούν να εμφανίζονται και μέσα στην ίδια χώρα. Η πρόσβαση στην πρόληψη και την επείγουσα φροντίδα, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση, η ηλικιακή δομή που απομένει μετά την τυποποίηση, οι συνήθειες υγείας και η ποιότητα καταγραφής μπορούν να επηρεάσουν τα ποσοστά.
Γιατί η θνησιμότητα δεν είναι το ίδιο με τη συχνότητα της νόσου
Μια περιοχή μπορεί να έχει παρόμοια συχνότητα καρδιαγγειακής νόσου με μια άλλη, αλλά διαφορετική θνησιμότητα, αν διαφέρουν η έγκαιρη διάγνωση, ο χρόνος μέχρι τη θεραπεία, η διαθεσιμότητα εξειδικευμένων υπηρεσιών ή η μακροχρόνια παρακολούθηση. Αντίστροφα, χαμηλότερη θνησιμότητα δεν σημαίνει απαραίτητα μικρό φορτίο νόσου, επειδή περισσότεροι άνθρωποι μπορεί να ζουν για χρόνια με χρόνια καρδιαγγειακά προβλήματα.
Γι’ αυτό οι δείκτες θανάτων χρειάζεται να διαβάζονται μαζί με δεδομένα για νοσηλείες, παράγοντες κινδύνου, ποιότητα ζωής και πρόσβαση σε φροντίδα.
Οι παράγοντες κινδύνου που μπορούν να εντοπιστούν
Πολλοί βασικοί παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου δεν προκαλούν άμεσα συμπτώματα. Η υψηλή αρτηριακή πίεση, η αυξημένη LDL χοληστερόλη και ο διαβήτης μπορεί να παραμένουν αδιάγνωστα για χρόνια. Ο προληπτικός έλεγχος δίνει τη δυνατότητα να εντοπιστούν και να αντιμετωπιστούν πριν από ένα έμφραγμα ή εγκεφαλικό.
Η σωστή συχνότητα ελέγχου δεν είναι ίδια για όλους. Εξαρτάται από την ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, τα προηγούμενα αποτελέσματα, άλλα νοσήματα και τη θεραπεία που λαμβάνει κάποιος. Ένας γιατρός ή άλλος κατάλληλος επαγγελματίας υγείας μπορεί να καθορίσει ποιοι έλεγχοι είναι αναγκαίοι.
Τι σημαίνει πρόληψη στην καθημερινότητα
Η καρδιαγγειακή πρόληψη δεν βασίζεται σε μία «θαυματουργή» τροφή ή σε ένα μόνο συμπλήρωμα. Συνήθως συνδυάζει:
- Αποφυγή καπνίσματος και υποστήριξη για διακοπή όταν χρειάζεται.
- Τακτική σωματική δραστηριότητα προσαρμοσμένη στην υγεία και τη φυσική κατάσταση.
- Διατροφή με έμφαση σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ψάρια και πηγές ακόρεστων λιπαρών.
- Περιορισμό υπερβολικού αλατιού, ιδιαίτερα όταν υπάρχει υπέρταση ή σχετική ιατρική οδηγία.
- Επαρκή ύπνο και διαχείριση στρες, χωρίς να παρουσιάζονται ως υποκατάστατα θεραπείας.
- Συστηματική λήψη φαρμάκων όταν έχουν συνταγογραφηθεί, χωρίς αυθαίρετη διακοπή ή αλλαγή δόσης.
Οι γενικές αυτές κατευθύνσεις χρειάζονται εξατομίκευση. Άτομα με συμπτώματα, γνωστή καρδιοπάθεια, νεφρική νόσο, εγκυμοσύνη ή περιορισμούς άσκησης πρέπει να ζητούν ιατρική καθοδήγηση πριν αλλάξουν σημαντικά πρόγραμμα άσκησης ή θεραπεία.
Πότε τα συμπτώματα είναι επείγοντα
Έντονος πόνος ή πίεση στο στήθος, ξαφνική δύσπνοια, λιποθυμία, αδυναμία ή μούδιασμα στη μία πλευρά του σώματος, ασυμμετρία προσώπου και ξαφνική δυσκολία στην ομιλία μπορεί να είναι επείγοντα συμπτώματα. Χρειάζεται άμεση κλήση στις τοπικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και όχι αναμονή για ραντεβού ή αναζήτηση συμβουλών στο διαδίκτυο.
Τα συμπτώματα δεν είναι πάντα τυπικά και μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με την πάθηση και το άτομο. Η απουσία έντονου πόνου δεν αποκλείει σοβαρό πρόβλημα.
Τι μας λένε οι περιφερειακές διαφορές για τα συστήματα υγείας
Οι αποκλίσεις μεταξύ περιφερειών μπορούν να κατευθύνουν πολιτικές για προληπτικό έλεγχο, πρωτοβάθμια φροντίδα, δίκτυα επείγουσας αντιμετώπισης και αποκατάσταση. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο· χρειάζεται να εντοπίζονται οι περιοχές όπου η θνησιμότητα παραμένει υψηλή και να εξετάζονται οι τοπικοί λόγοι.
Τα δεδομένα δεν αποδεικνύουν από μόνα τους αιτιώδεις σχέσεις. Μια υψηλή τιμή δεν δείχνει ποια συγκεκριμένη παρέμβαση θα έχει το μεγαλύτερο αποτέλεσμα. Αποτελεί όμως σήμα για βαθύτερη επιδημιολογική και οργανωτική διερεύνηση.
Τα όρια των στοιχείων
Η ανακοίνωση της Eurostat βασίζεται σε δεδομένα του 2023 και σε περιφερειακές πληροφορίες που μπορεί να αναθεωρηθούν. Οι πρακτικές πιστοποίησης της αιτίας θανάτου και η πληρότητα καταγραφής δεν είναι απόλυτα ίδιες σε όλες τις χώρες. Επιπλέον, οι δείκτες δεν ενσωματώνουν όλες τις κοινωνικές και κλινικές διαφορές που επηρεάζουν την υγεία.
Το ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα εξακολουθούν να αποτελούν μεγάλο ευρωπαϊκό φορτίο, με αξιοσημείωτες γεωγραφικές ανισότητες. Η πρόληψη, η έγκαιρη ανίχνευση και η πρόσβαση σε αποτελεσματική φροντίδα παραμένουν συμπληρωματικοί στόχοι.
Πηγή: Eurostat, Cardiovascular diseases: almost 1 in 3 deaths in the EU, 29 Σεπτεμβρίου 2026. Εικόνα: Mārtiņš Zemlickis / Unsplash.
Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αποτελεί εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή.
