Η άφιξη μιας νέας θεραπείας στην αγορά δεν σημαίνει ότι όλοι οι ασθενείς μπορούν να την αποκτήσουν την ίδια στιγμή ή με τους ίδιους όρους. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για την Ευρώπη εγκαινίασε την European Access Dialogue Platform, μια εθελοντική πλατφόρμα διαλόγου για τα εμπόδια που δυσκολεύουν την έγκαιρη, οικονομικά βιώσιμη και δίκαιη πρόσβαση σε καινοτόμα φάρμακα.
Η πρωτοβουλία αφορά κυρίως συστημικά ζητήματα: υψηλό κόστος, αβεβαιότητα για τα μακροπρόθεσμα οφέλη ορισμένων θεραπειών, διαφορετικές δυνατότητες μεταξύ χωρών και ανάγκη για καλύτερη παραγωγή πραγματικών δεδομένων. Δεν αποτελεί νέα διαδικασία έγκρισης φαρμάκων και δεν αντικαθιστά τις εθνικές αποφάσεις αποζημίωσης.
Γιατί η πρόσβαση δεν είναι ίδια παντού
Οι γονιδιακές και κυτταρικές θεραπείες, καθώς και αρκετά φάρμακα για σπάνια νοσήματα, μπορεί να φτάνουν στην αγορά με υψηλό κόστος και περιορισμένα δεδομένα για τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητα. Οι μικρότερες αγορές και οι χώρες με χαμηλότερη αγοραστική δύναμη αντιμετωπίζουν συχνά μεγαλύτερη δυσκολία στις διαπραγματεύσεις, στην αξιολόγηση και στην εξασφάλιση σταθερής πρόσβασης.
Η πρόκληση δεν είναι μόνο οικονομική. Τα συστήματα υγείας πρέπει να αποφασίζουν πόσο κλινική και οικονομική αβεβαιότητα μπορούν να αποδεχθούν, πώς θα συλλέξουν νέα στοιχεία μετά την κυκλοφορία και ποιοι ασθενείς είναι πιθανότερο να ωφεληθούν.
Τι είναι η νέα πλατφόρμα
Η πλατφόρμα συγκαλείται από τον ΠΟΥ/Ευρώπης και φέρνει στο ίδιο τραπέζι κράτη, οργανώσεις ασθενών, φορείς της κοινωνίας των πολιτών, εταίρους του ΠΟΥ και ενώσεις της βιομηχανίας. Οι συζητήσεις είναι γενικές και δεν αφορούν συγκεκριμένα προϊόντα ή εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες.
Οι συμμετέχοντες μπορούν να εξετάζουν κοινές προσεγγίσεις για:
- τη διαχείριση της κλινικής και οικονομικής αβεβαιότητας,
- τη συλλογή στοιχείων από την πραγματική χρήση των θεραπειών,
- νέους μηχανισμούς πληρωμής και προμηθειών,
- την ενσωμάτωση της εμπειρίας των ασθενών στη λήψη αποφάσεων,
- τα εμπόδια που πλήττουν περισσότερο μικρές ή οικονομικά ασθενέστερες αγορές.
Τι δεν σημαίνει για τον ασθενή
Η έναρξη του διαλόγου δεν σημαίνει ότι ένα φάρμακο γίνεται αυτομάτως διαθέσιμο ή αποζημιώνεται. Τα αποτελέσματα της πλατφόρμας είναι μη δεσμευτικά και οι τελικές αποφάσεις παραμένουν στις εθνικές αρχές. Επίσης, η συζήτηση για πρόσβαση δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση ασφάλειας, αποτελεσματικότητας και ποιότητας.
Για έναν άνθρωπο που περιμένει θεραπεία, αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Οι ανακοινώσεις για «νέα φάρμακα» συχνά δημιουργούν την εντύπωση άμεσης διαθεσιμότητας, όμως μεταξύ επιστημονικής έγκρισης, τιμολόγησης, αποζημίωσης και πραγματικής πρόσβασης μεσολαβούν διαφορετικά στάδια.
Τι μπορεί να αλλάξει μακροπρόθεσμα
Η αξία της πρωτοβουλίας θα κριθεί από το αν ο διάλογος παράγει πρακτικές λύσεις, καλύτερα δεδομένα και μεγαλύτερη διαφάνεια. Η κοινή μάθηση μπορεί να βοηθήσει χώρες που δεν διαθέτουν μεγάλους τεχνικούς ή διαπραγματευτικούς πόρους, χωρίς όμως να εξαλείφει τις διαφορές στα εθνικά συστήματα υγείας.
Οι ασθενείς και οι οικογένειες χρειάζονται ρεαλιστική ενημέρωση. Η πλατφόρμα είναι ένα εργαλείο συντονισμού, όχι υπόσχεση θεραπείας. Όταν υπάρχει ενδιαφέρον για συγκεκριμένο φάρμακο, η ασφαλής πληροφόρηση πρέπει να προέρχεται από τον θεράποντα ιατρό, τις αρμόδιες εθνικές αρχές και τις επίσημες αποφάσεις αποζημίωσης.
Πηγή τεκμηρίωσης: ΠΟΥ/Ευρώπης. Εικόνα: National Cancer Institute / Unsplash, με άδεια Unsplash.
