Ο χαλκός είναι απαραίτητο ιχνοστοιχείο. Συμμετέχει σε ένζυμα που βοηθούν τον οργανισμό να αξιοποιεί τον σίδηρο, να παράγει ενέργεια και να υποστηρίζει τον συνδετικό ιστό, το νευρικό και το ανοσοποιητικό σύστημα. Επειδή όμως χρειάζεται σε μικρές ποσότητες, το «περισσότερο» δεν σημαίνει καλύτερο.
Πόσο χαλκό χρειαζόμαστε;
Σύμφωνα με το Γραφείο Συμπληρωμάτων Διατροφής των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ (NIH), η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη για τους περισσότερους ενήλικες είναι 900 μικρογραμμάρια (μg). Στην εγκυμοσύνη αυξάνεται στα 1.000 μg και στον θηλασμό στα 1.300 μg. Οι ανάγκες των παιδιών διαφέρουν ανά ηλικία.
Οι τιμές αυτές περιγράφουν τη συνολική πρόσληψη από τρόφιμα, ροφήματα και συμπληρώματα. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη ιατρική οδηγία, ιδιαίτερα όταν υπάρχει πάθηση του ήπατος, διαταραχή του μεταβολισμού του χαλκού ή λήψη φαρμάκων και συμπληρωμάτων.
Ποιες τροφές περιέχουν χαλκό;
Πολλά τρόφιμα μπορούν να συμβάλουν στην πρόσληψη χαλκού. Στις πλουσιότερες πηγές περιλαμβάνονται:
- ορισμένα οστρακοειδή, όπως τα στρείδια,
- εντόσθια, ιδιαίτερα το συκώτι,
- ξηροί καρποί και σπόροι,
- προϊόντα ολικής άλεσης,
- κακάο και μαύρη σοκολάτα,
- όσπρια, πατάτες και μανιτάρια.
Μια ποικίλη διατροφή συνήθως προσφέρει επαρκείς ποσότητες χωρίς να απαιτείται συμπλήρωμα. Η πραγματική πρόσληψη εξαρτάται από τις μερίδες, τη συνολική σύνθεση της διατροφής και την περιεκτικότητα κάθε προϊόντος.
Πότε μπορεί να εμφανιστεί έλλειψη;
Η ανεπάρκεια χαλκού είναι ασυνήθιστη στον γενικό πληθυσμό. Μπορεί όμως να εμφανιστεί σε ειδικές περιπτώσεις, όπως σοβαρή δυσαπορρόφηση, ορισμένες γαστρεντερικές επεμβάσεις ή πολύ υψηλή και παρατεταμένη πρόσληψη ψευδαργύρου, επειδή ο ψευδάργυρος μπορεί να μειώσει την απορρόφηση χαλκού.
Τα πιθανά ευρήματα δεν είναι ειδικά και μπορεί να περιλαμβάνουν αναιμία, χαμηλό αριθμό λευκών αιμοσφαιρίων, νευρολογικά συμπτώματα ή προβλήματα στα οστά. Αυτά έχουν πολλές άλλες αιτίες· η διάγνωση δεν πρέπει να γίνεται μόνο από συμπτώματα ή με αυθαίρετη έναρξη συμπληρώματος.
Πόσο είναι υπερβολικό;
Για τους ενήλικες, το NIH αναφέρει ανώτατο ανεκτό όριο 10.000 μg, δηλαδή 10 mg, χαλκού την ημέρα από όλες τις πηγές. Το όριο δεν είναι στόχος. Πολύ υψηλή πρόσληψη μπορεί να προκαλέσει ναυτία, κοιλιακό πόνο, διάρροια και, σε σοβαρές περιπτώσεις, βλάβη του ήπατος.
Άτομα με νόσο Wilson πρέπει να ακολουθούν αποκλειστικά την ιατρική τους καθοδήγηση, καθώς ο οργανισμός τους δυσκολεύεται να αποβάλει τον χαλκό. Επίσης, η ύπαρξη χαλκού σε ένα πολυβιταμινούχο προϊόν πρέπει να συνυπολογίζεται μαζί με άλλα συμπληρώματα και τη διατροφή.
Πρακτικός έλεγχος πριν από ένα συμπλήρωμα
- Δείτε στην ετικέτα την ποσότητα ανά δόση και όχι μόνο το ποσοστό ημερήσιας αξίας.
- Ελέγξτε αν λαμβάνετε χαλκό από περισσότερα από ένα προϊόντα.
- Μην χρησιμοποιείτε υψηλές δόσεις ψευδαργύρου για μεγάλο διάστημα χωρίς επαγγελματική καθοδήγηση.
- Συζητήστε εργαστηριακό έλεγχο και θεραπεία με γιατρό όταν υπάρχει υποψία ανεπάρκειας.
Η ασφαλέστερη προσέγγιση για τους περισσότερους ανθρώπους είναι η κάλυψη των αναγκών μέσω ποικιλίας τροφίμων. Το συμπλήρωμα έχει θέση μόνο όταν υπάρχει τεκμηριωμένη ανάγκη ή σαφής σύσταση επαγγελματία υγείας.
Πηγές: NIH Office of Dietary Supplements — Copper: Fact Sheet for Consumers και Copper: Fact Sheet for Health Professionals.
