Τα προβιοτικά συχνά παρουσιάζονται ως μία ενιαία κατηγορία προϊόντων. Στην πράξη, όμως, ο όρος περιγράφει ζωντανούς μικροοργανισμούς που μπορεί να διαφέρουν σημαντικά ως προς το γένος, το είδος και —κυρίως— το συγκεκριμένο στέλεχος. Ένα αποτέλεσμα που έχει μελετηθεί για ένα στέλεχος δεν μεταφέρεται αυτόματα σε όλα τα προϊόντα που γράφουν «προβιοτικό» στην ετικέτα.

Το στέλεχος είναι η πραγματική ταυτότητα

Στην ονομασία ενός προβιοτικού, το γένος και το είδος είναι μόνο η αρχή. Η ένδειξη του στελέχους λειτουργεί σαν λεπτομερής ταυτότητα. Δύο στελέχη του ίδιου είδους μπορεί να έχουν διαφορετικές ιδιότητες, διαφορετική αντοχή κατά την αποθήκευση και διαφορετικά δεδομένα από κλινικές μελέτες.

Γι’ αυτό έχει νόημα να αναζητούμε στην ετικέτα την πλήρη ονομασία του μικροοργανισμού και όχι μόνο έναν γενικό αριθμό «δισεκατομμυρίων». Η ποσότητα ζωντανών μικροοργανισμών συνήθως δηλώνεται ως CFU, αλλά ένας υψηλότερος αριθμός δεν ισοδυναμεί από μόνος του με μεγαλύτερο όφελος.

Δόση και διάρκεια: όχι «όσο περισσότερο τόσο καλύτερα»

Η κατάλληλη δόση εξαρτάται από το στέλεχος, τον στόχο χρήσης και τον πληθυσμό στον οποίο έχει μελετηθεί. Το ίδιο ισχύει και για τη διάρκεια. Ένα προϊόν μπορεί να έχει δεδομένα για συγκεκριμένη χρήση και για ορισμένο χρονικό διάστημα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι κατάλληλο για μόνιμη λήψη ή για διαφορετικό σκοπό.

Η παρουσία πολλών στελεχών σε ένα σκεύασμα δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ανωτερότητας. Η αξία ενός συνδυασμού κρίνεται από το αν ο συγκεκριμένος συνδυασμός έχει αξιολογηθεί, στη συγκεκριμένη δόση και για τη συγκεκριμένη ένδειξη.

Πώς διαβάζουμε την ετικέτα

• Πλήρης ονομασία: γένος, είδος και κωδικός στελέχους.
• Ποσότητα: CFU ανά δόση, ιδανικά εγγυημένα έως τη λήξη και όχι μόνο κατά την παραγωγή.
• Συνθήκες φύλαξης: ψυγείο ή θερμοκρασία δωματίου, προστασία από υγρασία και θερμότητα.
• Οδηγίες χρήσης: δόση, διάρκεια και τυχόν ειδικές συστάσεις.
• Τεκμηρίωση: σύνδεση του συγκεκριμένου στελέχους με τον σκοπό για τον οποίο προορίζεται.

Τρόφιμα και συμπληρώματα δεν είναι το ίδιο

Ορισμένα τρόφιμα ζύμωσης περιέχουν ζωντανούς μικροοργανισμούς, αλλά δεν χαρακτηρίζονται όλα αυτόματα ως προβιοτικά. Για να χρησιμοποιείται ο όρος με επιστημονική ακρίβεια, χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιοι μικροοργανισμοί υπάρχουν, σε ποια ποσότητα και αν έχει τεκμηριωθεί όφελος για την υγεία.

Παράλληλα, τα συμπληρώματα διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους. Η επιλογή δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στη συσκευασία ή στον συνολικό αριθμό μικροοργανισμών, αλλά στην αντιστοίχιση προϊόντος, στελέχους και στόχου.

Ποιοι χρειάζονται περισσότερη προσοχή

Για τους περισσότερους υγιείς ανθρώπους τα προβιοτικά είναι συνήθως καλά ανεκτά, αν και μπορεί να εμφανιστούν παροδικά γαστρεντερικά ενοχλήματα. Ωστόσο, άτομα με σοβαρή νόσο, σημαντικά εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα ή άλλους παράγοντες υψηλού κινδύνου δεν πρέπει να ξεκινούν προβιοτικό χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στα πρόωρα βρέφη.

Αν υπάρχουν επίμονα συμπτώματα, διάγνωση που απαιτεί θεραπεία ή λήψη πολλών φαρμάκων, το σωστό βήμα είναι η συζήτηση με γιατρό ή κλινικό διαιτολόγο. Ένα προβιοτικό δεν αντικαθιστά τη διάγνωση ούτε την ενδεδειγμένη θεραπεία.

Το πρακτικό συμπέρασμα

Η χρήσιμη ερώτηση δεν είναι απλώς «ποιο προβιοτικό έχει τα περισσότερα δισεκατομμύρια;». Είναι: ποιο ακριβώς στέλεχος, σε ποια δόση, για ποιον στόχο και για πόσο χρόνο έχει μελετηθεί. Αυτή η αντιστοίχιση μειώνει τις υπερβολικές προσδοκίες και βοηθά να ξεχωρίζουμε την τεκμηριωμένη επιλογή από έναν γενικό ισχυρισμό ευεξίας.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή.

Φωτογραφία: Louis Hansel / Unsplash. Πηγή τεκμηρίωσης: NIH Office of Dietary Supplements.